تبلیغات
وبلاگicon
Isfahan City - مسجد علی
اِصـ ـفـ َـهــــــــــ ـان شَهـــــــــرِ زیبایِ خُداســـ ـتـــــــ

مسجد علی

یکشنبه 18 دی 1390 02:31 بعد از ظهر

نویسنده : Admin

مسجد علی اصفهان كه به «مسجد سنجریه» نیز معروف می باشد، بنایی است كه به احتمال قوی متعلق به دوران سلاجقه می باشد و در «میدان قیام» یا «میدان كهنه» اصفهان، محله هارونیه و کوچه‌ای به نام ‌مسجد علی و رو به روی بقعه متبركه «هارونیه» قرار گرفته است. این مسجد پر آوازه شهرت خود را وام دار مناره خویش است كه البته متعلق به خود مسجد نمی‌باشد و متاخرتر از مسجد است، بنابر این گمان می رود مسجد بعد ها در كنار این مناره ساخته شده است. این مسجد در زمان صفویان رو به ویرانی می نهد و در زمان «شاه اسماعیل صفوی» باز سازی و مرمت می شود.
«جابر انصاری» در مورد وجه تسمیه مسجد علی اصفهان در كتاب خود به نام «تاریخ اصفهان» سخن گفته است و در صفحه 219 چنین آورده است: «مسجد علی از مساجد كهن اصفهان است و آن را گویند علی شاه فرزند تكش سلطان خوارزم كه از جانب پدر والی اصفهان شد بساخت به سال پانصد و نود و پنج هجری. حمام شاه علی نیز بدو منسوبست و شاید از جهت سیاست خوارزمیان بضدیت خلیفه عباسی خواسته‌اند نام امیر المؤمنین علی (ع) را به مسجد بگذارند كما این كه سید علاء الدین ترمذی را نیز به خلافت نام نهاده بودند بعضی هم گویند به عهد سنجری ساخته شده.» در مورد وجه تسمیه این مسجد می‌توان گفته جابر انصاری را پذیرفت و نام گرفتن مسجد به نام «امیر المؤمنین» امام اول شیعیان، را به سبب مخالفت خوارزم شاهیان با خلیفه عباسی دانست.

 

 


«شاردن» جهانگرد فرانسوی كه در قرن یازدهم هجری دیداری از اصفهان داشته و قسمتی از وقایع این عصر را درك كرده است از مسجد علی با عنوان مسجد سنجریه نام برده است و در سفرنامه خود چنین می نگارد: «كتیبه سر در آن به نام شاه اسماعیل بزرگ با خط طلائی نوشته شده است و این طور به نظر می رسد كه سازنده آن بوده است.» مطابق نظر شاردن این مسجد كه در دوران سلطنت سلطان محمود بن محمد بن ملكشاه بنا شده، به نام برادرزاده و داماد وی «مسجد سنجریه» نامیده شده اما در دوران سلطنت شاه اسماعیل از پادشاهان سلسله شیعی مذهب صفوی مرمت گردیده و به احترام امام اول شیعیان «مسجد علی» نام گرفته است.
تاریخ دقیق ساخت مسجد معلوم نیست، اما آنچه مسلم است تاریخ بنا به قبل از صفویان در حدود قرن پنجم و ششم هجری قمری بر می‌گردد و مسجد علی در اصل بنایی متعلق به دوران «سلاجقه» می باشد. بانی آن نیز مشخص نیست، اما در منابع مختلف از «سلطان سنجر» و «علی‌شاه» فرزند تکش سلطان خوارزم و همچنین از «محمود بن محمد ملکشاه» نام برده شده است. در دوره صفویان تقریبا از این مسجد جز ویرانه ای بر جای نماده بود که در دوره‌ شاه اسماعیل صفوی تجدید بنا شده است. مرمت و نوسازی مسجد توسط «میرزا كمال الدین شاه حسین اصفهانی» كه در دربار شاه اسماعیل صفوی عنوان دار وكیل السلطنه و اعتماد الدوله بوده و به نام او در كتیبه سر در مسجد اشاره شده است، انجام شده است. وی علاوه بر انجام مرمت به تزئینات كاشیكاری و گچ بری نیز پرداخته است.
مسجد علی اصفهان از جمله مساجد چهار ایوانه محسوب می شود، ایوان غربی در واقع در آیتگاه مسجد می‌باشد و در سه جانب جنوبی، شمالی و شرقی ایوان های مسجد قرار گرفته‌اند. ایوان جنوبی از سایر ایوان‌ها گسترده‌تر می باشد و طبق اصول غالب مساجد چهار ایوانه، گنبدخانه مسجد در پس آن واقع شده است. شبستان زمستانی مسجد در گوشه جنوب شرقی جای گرفته است و این شبستان زمستانی و همچنین شبستان اصلی كه در زیر گنبد مسجد جای گرفته است، پائین تر از سطح مسجد می باشند و ارتباط آن ها با حیاط از طریق پله میسر می شود.
از تزئینات مسجد علی می توان از قطار بندی های گچی آن نام برد. گنبد مسجد گنبدی آجری است اما داخل آن با مقرنس های گچی زینت یافته است. كتیبه‌ای به خط ثلث با گچبری طلائی رنگ دورتادور گنبدخانه وجود دارد كه حاوی دوازده آیه ابتدای سوره مبارکه «اسری» می باشد. از دیگر كتیبه ها، كتیبه سردر مسجد می باشد كه آن نیز به خط ثلث و حنائی رنگ بر زمینه لاجورد است و در بر گیرنده آیاتی از كتاب آسمانی قرآن می باشد. زیر این كتیبه كاشی معرق لاجوردی رنگ، كتیبه دیگر به خط ثلث با رنگ سفید بر زمینه لاجورد از كاشی معرق وجود دارد كه در بر گیرنده عبارت سلطان شاه اسمعیل و میرزا شاه حسین اصفهانی بانی نوسازی مسجد، می باشد. این کتیبه به خط «شمس الدین تبریزی» نوشته شده است.
تاریخ اتمام بنای مسجد را به سال 929 هجری قمری نسبت داده اند كه مصادف با زمان قتل سازنده این مسجد بوده است. در حكایات این طور عنوان می شود که به خاطر جاه و جلال و شوكت و قدرت «میرزا شاه حسین اعتماد الدوله» و همچنین به واسطه اینكه در زمینه حكومت داری، در اصفهان بی رقیب بوده است، مخالفان كمر به قتل وی می بندند و او را شبانه به هنگام خواب به قتل می رسانند، البته با پیگیری «شاه اسماعیل» زمامدار وقت، قاتلین مشخص و دستگیر می شوند و همگی به خاطر چنین جنایتی کشته می‌شوند. جسد اعتمادالدوله نیز با تكریم و احترام زیاد از سوی شاه به خاك سپرده می‌شود.
خوش تركیب ترین و سالم ترین مناره مرتفع شهر اصفهان «مناره مسجد علی» است. برخی از محققین مناره رفیع و زیبای مسجد علی را متعلق به «هارون ولایت» می دانند اما در حال حاضر این مناره جزء مسجد علی است. آنچه که مشخص است در گذشته‌ای که مسلماً متاخرتر از دوره صفویه می باشد، مناره متعلق به مقبره هارون ولایت بوده است.

 

 


این مناره متشكل از سه بخش است كه با آجر و ملاط گچ ساخته شده است و از پائین به بالا نازكتر و كوتاهتر می شود، ارتفاع اولیه آن حدود پنجاه متر بوده و اكنون در حدود چهل متر می باشد. قطر منار در سطح زمین شش متراست. سال ساخت مناره مسجد علی دقیقاً معلوم نیست. اما كارشناسان سال ساخت آن را بین سالهای 515 تا 525 هجری قمری تخمین می زنند. تزیینات منار آجر چینی پرکار با طرحهای متنوع و زیبا است. این منار دارای پنج كتیبه به خط كوفی است كه سه تا از این كتیبه ها با كاشی فیروزه ای رنگ و چهارمی با گچ و پنجمی كه پایین تر از چهار كتیبه دیگر است با آجر تراشیده نگاشته شده است. عبارات نگاشته شده بر این كتیبه ها به خط كوفی و بنایی است. بر كتیبه اول به خط كوفی با كاشی فیروزه بر بدنه آجری عبارت «لا اله الا الله» به كرات حك شده است. بر كتیبه دومی به خط كوفی با كاشی فیروزه ای زیر مقرنس های نعلبكی منار «الملك الله» تكرار شده است. كتیبه سوم نیز عبارت «لا اله الا الله محمد رسول الله» را به رنگ فیروزه‌ای در بر دارد. كتیبه چهارم به خط بنایی است و با تلفیق گچ و آجر عبارت «هو الله الذی لا اله الا هو» را نمایان ساخته است. و نهایتا كتیبه پنجم نیز همانند كتیبه چهارم به خط بنایی است و با آجر كاری برجسته آیه 16 از سوره مبارکه آل عمران را هویدا ساخته است: «شهد الله انه لا اله الا هو و الملئكه و اولوا العلم قائما بالقسط»
مسجد علی اصفهان به همراه مناره اش به شماره 96 به ثبت تاریخی رسیده اند.




ابزار امتیاز دهی

دیدگاه ها : نظرات
آخرین ویرایش: - -



مترجم وب با 36 زبان زنده دنیا

Google

در این وبلاگ
در كل اینترنت
وبلاگ-کد جستجوی گوگل

فرم تماس

كد ماوس