تبلیغات
وبلاگicon
Isfahan City - مسجد حکیم
اِصـ ـفـ َـهــــــــــ ـان شَهـــــــــرِ زیبایِ خُداســـ ـتـــــــ

مسجد حکیم

شنبه 17 دی 1390 11:44 قبل از ظهر

نویسنده : Admin
ارسال شده در: آثار تاریخی ، مسجد حکیم ، مسجد جامع اصفهان ، همه چیز از مسجد شیخ لطف الله مسجد امام ،
مساجد بسیار زیبایی در دوران حکومت صفویه در اصفهان ساخته و یا تکمیل شدند که بدون اغراق هر کدام برای خود موزه ای از هنر کاشی کاری و گچ بری را به معرض نمایش می گذارند، مسجد حکیم از جمله این مساجد است که نگارستانی از هنر استادان معمار و کاشی کار را در خود جمع کرده است.
این مسجد در انتهای بازار رنگرزان و به سال 1067 ق در دوران سلطنت شاه عباس دوم صفوی در محله قدیمی شهر اصفهان معروف به «باب الدشت» بنا شده و ساخت آن تا سال 1073 ق طول کشیده است. بانی مسجد، «حکیم محمد داوود» معروف به «تقرب خان» از پزشکان عهد شاه صفی و شاه عباس دوم صفوی است که چون مورد بی مهری دربار صفوی قرار گرفت، راهی هندوستان شد و در آن جا موقعیت ممتازی یافت (با کمک به «اورنگ زیب» پادشاه وقت هندوستان در جنگ با برادرانش به عزت رسید) و اموال بسیاری گرد آورد که بخشی از اموالش را به اصفهان فرستاد و مسجد مذکور توسط همسرش «زینب بیگم» ساخته شد.

 

 


مسجد حکیم به سبب کاشی کاری های بی بدیل و زیبا و نیز کتیبه های نفیس نوشته شده به خطوط ثلث و نستعلیق و معقلی از مساجد مهم و معتبر اصفهان است. این مسجد در مکان مسجد قدیمی تری از دوران دیلمیان (قرن چهارم هجری) به نام «مسجد جوجی»، «مسجد جورجیر»، «مسجد جامع رنگرزان» یا «مسجد صاحب ابن عباد» ساخته شده است. صاحب ابن عباد بانی مدرسه جورجیر وزیر دولت شیعی آل بویه (وزیر سلطان مؤید الدوله و فخرالدوله دیلمی) بود و مسجد ساختِ وی به گفته مافروخی دارای تأسیساتی همچون شبستان ها، خانقاه، کتابخانه و مدرسه بوده است؛ ولی هم اکنون از این مسجد فقط سردری باقی مانده که در جبهه شمال غربی مسجد حکیم قرار دارد. البته شاردن سیاح عصر صفویه در سفر نامه اش اشاره می کند که در این زمان مسجد جورجیر کاملاً از بین رفته بوده و مسجد حکیم بر روی زمینی خالی از ساختمان بنا شده است، بنابر این روایت گروهی اظهار می دارند که مسجدی کوچک در غرب سردر مسجد جورجیر در دوره حکومت شاه عباس کبیر و به سال 1018 ق ساخته شده بوده که به واسطه نزدیکی به آن مسجد (جورجیر)، به نام های «جوجی» یا «جوجه» خوانده می شده، اما در زمان ساخت مسجد جدید یعنی «مسجد حکیم» ویران شده بوده و مسجد حکیم در محل این مسجد کوچک و نه به جای مسجد «صاحب بن عباد» ساخته شده است.
مسجد حکیم دارای 4 خروجی در طرفین است که هر کدام از سردرها به خودی خود در نوع کاشی کاری بی نظیر بوده و در نهایت زیبایی می باشند. در بالای سردر شمالی و شرقی نام شاه عباس دوم و تاریخ ساخت بنا بر کاشی الوان نوشته شده است. در سردر شمالی با قطاربندی کاشی و اتاق کوچکی بر روی آن، کتیبه ای به خط ثلث، نام بانی و کتابت محمد رضا امامی به سال 1073 ق را بر خود دارد و با تزئیناتی از مقرنس های ساده با کاشی معقلی، اشکال هندسی، شاپرک ها، شمسه ها، ستاره های چهار پر و اسامی چهارده معصوم و کلمه «محمد» به صورت دورانی در بالای ورودی، زیبایی خاصی به این سردر بخشیده است. سردر شرقی در مقابل مقبره «آیت الله حاج محمد ابراهیم کلباسی» قرار دارد و مزین به قطاربندی از آجر و بندکشی زیبا همراه با شمسه هایی به رنگ های متنوع و همچنین گره کشی چهار رنگ زرد، سفید، فیروزه ای و آبی لاجوردی است و سوسن هایی که اسامی «الله»، «محمد» و ... به خط زیبای بنایی بر آن نقش شده اند و اشعاری بر بالای قوس در، که تاریخ 1067 ق را بر خود دارند. میان مصراع پنجم و ششم اشعار به خط سفید بر زمینه سبز رنگ از تعمیر کتیبه در سال 1323 ش و جای دیگر سال 1363 ش سخن رفته است. در آخر اشعار هم در یک نیم لوح به خط نستعلیق لاجوردی بر زمینه سبز رنگ نوشته شده: «عمل میرزا محمد کاشی پز 1085 ق». نام سازنده و معمار مسجد «محمد علی بن استاد علی بیک بنای اصفهانی» نیز بر این سردر نقش شده است. سردر غربی که در انتهای بن بست قرار گرفته، ساده تر از دیگر سردرهای مسجد حکیم بوده و آجر چینی به شکل رگ چینی و مقرنس های گچ بری و هشت شاپرکی باریک دارد و طرفین آن دو سکوی دست تراش قرار دارند. در سردر شمال غربی دیواری ساخت دوره سلجوقی و در سمت جنوب غربی قطاربندی گچ بری و چند قبر قدیمی دیده می شوند.

 

 


مسجد حکیم نیز از مساجد چهار ایوانه است. ایوان ها هر کدام در نوع تزئینات و کاشی کاری مختلف خود یگانه بوده و راهروهای هر یک از این ایوان ها نیز تزئیناتی خاص خود از خط بنایی و کاشی کاری را دارا می باشند که زیبایی هر یک از ایوان های این مسجد در وصف نمی گنجد. تزئینات کلی ایوان ها را می توان در انواع رسمی بندی، گره معقلی ساده با کاشی فیروزه ای، گره هشت و زهره معقلی، سوسن ها، ترنج ها، شمسه ها و نیم شمسه ها و ربع شمسه ها، کاشی هفت رنگ به نقش گل نو معقلی و غیره نام برد و کف آن ها نیز با آجرهای ختایی (آجر چهار گوش 25 در 25) و گاه به صورت شطرنجی از کاشی فیروزه ای و سفید فرش شده اند و آنان را از کف تا به سقف تماشایی کرده است. ایوان جنوبی از زیباترین ایوان های مسجد حکیم است و مجموعی از ترئینات نامبرده را در جای جای آن می توان مشاهده کرد. کتیبه های ایوان های مسجد حکیم از سال 1067 ق تا 1073 ق و به خط محمد رضا امامی و شامل آیاتی از سوره های مبارکه «دهر»، «اخلاص»، «تکویر» و ... و همچنین عباراتی چون «سبحان الله»، «الحمدالله» و اسماء الهی و ... بوده و در ایوان غربی در طرفین تاریخ ولادت و وفات معصومین علیه السلام به خط نستعلیق زیبا نقش شده اند. تعویض و ترمیم کاشی های ایوان ها نیز در سال های 1327 ش و 1378 ش صورت گرفته است.
شبستان مسقف مسجد حکیم از نمونه شبستان های بزرگ و جالب مساجد اصفهان بوده و به شکل مربع و با سه ورودی در جانبین شرق، جنوب و غرب است. این شبستان شامل کاشیکاری هایی زیبا از کاشی هفت رنگ با نقش گل و بوته، کاشی های فیروزه ای با نقش طبل، نقوش اسلیمی با کاشی معقلی و ... می باشد که کتیبه ای نیز به خط ثلث سفید بر زمینه لاجوردی رنگ به تاریخ 1069 ق نوشته «محمد رضا امامی» دارد. تزئینات داخل گنبد مسجد از نوع معقلی ساده (ترکیب آجر و کاشی) و کتیبه اطراف آن به خط ثلث سفید بر زمینه کاشی خشت لاجوردی رنگ به خط محمد رضا امامی حاوی سوره مبارکه «جمعه» و مورخ 1069 ق است.
در مسجد حکیم سه محراب وجود دارد. محراب اصلی با مقرنس بندی زیبا و آیاتی از سوره مبارکه «اسراء» کتیبه ای به سال 1071 ق را داراست و در زیر گنبد قرار گرفته است. این محراب زیباترین محراب مسجد حکیم به حساب می آید. محراب دوم که در شبستان شرقی مسجد است، صلوات بر چهارده معصوم علیه السلام بر آن نقش شده است و به سال 1069 ق می باشد و نهایتا محراب سوم در شبستان غربی قرار گرفته و آیاتی از سوره مبارکه «مائده» به سال 1254 ق و به خط «محمد باقر شریف شیرازی» را دارد. منبر بزرگی در کنار محراب شبستان زیر گنبد، قرار دارد که بسیار قدیمی بوده (در حدود 200 سال قدمت) و نقش هایی با رنگ روغنی قرمز و سفید بر بدنه مشکی آن نقش شده اند و منبر کناری آن که کوچک تر می باشد، نیز خود شاهکاری دیگر است.
سنگابی در شمال غرب مسجد حکیم وجود دارد که بر کتیبه آن با خط نستعلیق برجسته اشعاری نقش شده اند که از وقف آن در سال 1075 ق یعنی در دوره سلطنت شاه صفی خبر می دهد و سنگاب دیگری کنار آن با عنوان «وقف امام حسین علیه السلام آقا رحیم ولد نظام، سال 1114 ق» می باشد و مقابل سردر جورجیر یعنی در شمال غرب مسجد حکیم نیز سقاخانه ای است که بر تخته سنگ عمودی آن به خط نستعلیق برجسته اشعاری حجاری شده و بیانگر این است که فردی به نام «حاجی نصرت» از خواجگان مهم شاه عباس دوم آن را وقف کرده است. در قسمت مغرب مسجد حکیم نیز پنجره بزرگی از کاشی معرق وجود دارد و در وسط مسجد نیز حوض سنگی مستطیلی قرار دارد. البته در سال 1308 دو سکوی بزرگ در صحن ساخته شده و حوض آن تغییر یافته است.
این اثر به شماره 223 به ثبت رسیده و در سالهای اخیر مرمت گردیده است. از جمله مرمت هایی که انجام شده تعمیراتی است که در سال 1363 توسط حاج ابوالقاسم تبریزی صورت گرفته و یا ایجاد حلقه بتنی دور گنبد که خود نشان از مرمت آن در سالهای گذشته نزدیک دارد.




ابزار امتیاز دهی

دیدگاه ها : نظرات
آخرین ویرایش: شنبه 17 دی 1390 11:48 قبل از ظهر



مترجم وب با 36 زبان زنده دنیا

Google

در این وبلاگ
در كل اینترنت
وبلاگ-کد جستجوی گوگل

فرم تماس

كد ماوس