تبلیغات
وبلاگicon
Isfahan City - پل خواجو
اِصـ ـفـ َـهــــــــــ ـان شَهـــــــــرِ زیبایِ خُداســـ ـتـــــــ

پل خواجو

شنبه 17 دی 1390 11:21 قبل از ظهر

نویسنده : Admin
ارسال شده در: پارک های اصفهان ، پل های واقع بر روی زاینده رود ، پل خواجو ،
این پل یکی از قدیمی ترین و زیباترین پل های اصفهان است که بر روی زاینده رود و بر سر مسیر اصفهان به شیراز به دست «شاه عباس دوم» ساخته شد. با توجه به متون تاریخی و گفته های جهانگردان این پل در دورانهای مختلف اسامی متفاوتی داشته که عبارتند از: «پل حسن بیک»، «پل حسن آباد»، «پل شیراز»، «پل بابارکن الدین» و «پل گبرها»، «پل شاهی» و «پل خواجو»!
به گفته «شیندلر» پل خواجوی فعلی بر خرابه های یک پل قدیمی به نام «حسن بیک» ساخته شده است که ساخت پل قدیمی به دوره تیموری باز می‌گردد. در این دوره «حسن بیک ترکمان» با فردی به نام «حسن پاشا» از امرای تیموری شالوده این پل را پایه‌گذاری کردند. در کتاب احصائیه‌ی اصفهان از زمان «ظل‌السلطان» نوشته شده است که: «بانی این پل حسن بیک ترکمان آق قویونلو است که سلطان آذربایجان، اصفهان وفارس بوده است.» همچنین «محمد مهدی ارباب» در رساله‌ی نصف جهان خود در توضیح این امر می گوید که: تمام دارایی حسن بیک به قدر مخارج بنای این پل نبوده است و به همین دلیل ساخت آن ناتمام مانده است. «مادام دیولافوآ» هم در سفرنامه خود از این پل با نام حسن بیک یاد می کند و این نشان می دهد مطمئنا این نام را از مردم آن زمان شنیده و در سفرنامه خود بیان کرده است. مقبره‌ی خود حسن‌بیک هم تا چند سال قبل در داخل محله مجاور این پل (محله خواجوی امروزی) بوده و دارای عظمت و شکوه خاصی بوده است، اما در حال حاضر جز زمینی زراعتی بر روی آن، چیزی از آن باقی نمانده است.

 

 


بعد از حسن بیک و در دوره «شاه عباس دوم صفوی» ساختمان این پل تکمیل شد و به دلیل اینکه ارتباط محله حسن آباد اصفهان را با سمت راست رودخانه برقرار می کرد، آن را «پل حسن آباد» نامیدند. پس از حمله افاغنه به ایران در سال 1722 میلادی، محله حسن آباد از بین رفت و ویران شد و به همین دلیل نام پل را تغییر دادند. محله مجاور این پل (محله خواجوی فعلی) سابقا «باغ کاران» نامیده می شده و یکی از چهار باغی است که «ملکشاه سلجوقی» ساخته است. برخی مورخین گفته‌اند وقتی که «خواجوی کرمانی» که از بزرگان عرفا بوده در نزدیکی آن محله دفن می گردد اراضی اطراف آن محله را «خواجو» نامیدند و به این ترتیب پل هم به این نام خوانده شد. در حالی که برخی این نامگذاری را غلط می دانند و اعتقاد دارند خواجوی کرمانی در کنار دروازه قرآن شیراز به خاک سپرده شده و نام خواجو برگرفته از خواجه به معنی نجیب زاده است و چون مردم این محله‌ی سرسبز و خوش آب و هوا اکثرا از نجیب زادگان و اشراف بوده‌اند، این نام را به خود گرفته است.
البته از گفته های «شاردن فرانسوی» در سفرنامه اصفهان این گونه استنباط می شود که در دوره صفویه نام دیگری هم برای پل استفاده می شده است. از آنجایی که این پل، ارتباط قسمت اصلی شهر را از روی رودخانه با قبرستان «تخت فولاد» که بابارکن الدین در آن مدفون بوده را برقرار می کرده است، نام آن را «بابارکن الدین» نیز می خوانده‌اند. ولی امروزه این پل در بین عامه مردم با همان نام خواجو شناخته می شود.
شاردن در مورد معماری پل می گوید که پل فعلی از دو قسمت تحتانی و فوقانی تشکیل شده است؛ قسمت تحتانی پل شامل 21 دهانه و از جنس سنگ ساخته شده است و طبقه فوقانی آن، پلی شبیه سی و سه پل و البته کمی کوچکتر از آن و از آجر برای عبور راحت تر از رودخانه ساخته شده است. این اختلاف نشان می‌دهد که قسمت سنگی توسط حسن بیک ساخته شده اما در دوره صفویه شاه عباس برای راحتی عبور از پل در مواقع سیلابی یک طبقه دیگر را به آن اضافه کرده است. در طبقه زیرین این پل دو طبقه که «پل مضاعف» هم نامیده می شود، از سنگ های بسیار بزرگ استفاده شده که حتی گاهی دهانه های بیش از 2 متر را نیز می پوشاند. بر روی این سنگ ها حروف یونانی آلفا و بتا و دلتا پیدا شده که نشان می دهد این سنگ ها جزو مصالح عمارت ییلاقی اردوان اشکانی بوده و پس از خرابی جی سنگ ها به این جا منتقل شده است، زیرا غیر از این زمان حروف یونانی در اصفهان معمول نبوده است.

 

 


طول این پل 5/132 متر و عرض آن 12 متر است. دهانه های آن بیست و یک عدد بوده ولی عرض دهانه ها بسیار متفاوت است و از 145 تا 220 سانتی متر متغیر می باشد. عمق دهانه ها نیز بسیار متفاوت بوده و در بازه 182 تا 260 سانتی متر سیر می کند.
در روی پل فوقانی و در دو طرف معبر اصلی، دو دسته ایوان و نشیمن گاه وجود دارد که یکی به سمت معبر و دیگری به سمت رودخانه است. در فضای میانی دو ایوان دالانچه‌ای وجود دارد که برای عبور و مرور از آن استفاده می شود. این مسیر عبوری در وسط پل، عمارت بیگلر بیگی را به دو قسمت شرقی و غربی تقسیم می کند.
بیگلر بیگی ساختمانی 4 طبقه است و دارای اتاق ها و گوشواره های زیبایی است که شاه جهت خوشگذرانی و تفریح و دیدن منظره رودخانه از آن استفاده می کرده است. از این بنای 4 طبقه، طبقه فوقانی آن دیگر قابل استفاده نمی‌باشد ولی بقیه طبقات و اتاق های آن قابل استفاده می باشد و دارای تزئینات و نقاشی های زیبایی هم هست. در عرصه رودخانه جلو و عقب پل در هر دو طرف سنگ فرش شده است. ستون های سنگی وسط دهانه های پل تحتانی که حدود بیست و دو متر طول دارد و با فاصله 3 متری از هم قرار داده شده است، از سمت ورودی آب، به شکل سمبوسه دار اجرا شده تا بتواند در مقابل فشار آب مقاومت کند و در سمت خروجی آب به صورت پلکانی اجرا شده که فضای مناسبی برای نشستن و دیدن جریان آب را بوجود آورده است.

 

 


نکته جالب دیگر در بنای این پل این است که دارای کاربری تک منظوره نبوده وبه جز کاربری پل می توان از آن به عنوان بند یا سد نیز استفاده کرد. در قدیم و در فصل بهار، دهانه های پل به وسیله دریچه های چوبی بسته شده و دریاچه‌ای در سمت غربی پل بوجود می آمد که از چندین لحاظ مورداستفاده قرار می‌گرفته است؛ اول اینکه با این دریاچه به آبیاری باغات اطراف پل می پرداختند، از طرف دیگر از این دریاچه در اعیاد و جشن ها استفاده کرده و با آتش بازی بر روی آن صحنه های زیبایی بوجود می آوردند و به خوشگذرانی در جوار این رودخانه می پرداختند. همچنین شاه و بزرگان نیز از داخل کاخ های نزدیک این دریاچه از منظره زیبای آن استفاده می کردند. آن چنان که در عصر شاه عباس دوم این پل را با نام «پل شاهی» نیز می‌خواندند.
«ولی قلی شاملو» در کتاب «قصص الخاقانی» این چنین گفته است که: «بعد از نوروز سال 1060 هجری به امر شاه عباس ثانی پل شاهی را که بر زاینده رود بسته شده بود چراغانی و گل ریزان کردند و هر یک از غرفه های آن را یکی از امرا و بزرگان تزئین نمود و پادشاه به مدت یک ماه در کنار پل به تفریح پرداخت.
زیبایی های این پل تا آن جا بوده است که شاعرانی همچون «صائب تبریزی» و «مولانا سایرای مشهدی» را تحت تاثیر قرار داده و آن ها را به سرودن شعر در وصف این بنا نموده اند. «مولانا سایرای مشهدی» به مناسبت افتتاحیه این پل قصیده ای گفته که چند بیت آن چنین است:
به حکم پادشـاه استـاد تردسـت           پل بر زنده رود اصفهان بست
که ریزد سیل هنگـــام بهـارش            بجـوی کهکشـان از آبشارش
پلـی بر روی دریـا تازه بستنــد           بر اجزای زمین شیـرازه بستند
به حکـم پادشــاه هفـت کشـور           بطــاق آسمـان شـد پل برابـر
دلش آئین گل ریزان پل خواست           رخ از جام چراغان می آراست
پل خواجو به شماره 111 به ثبت تاریخی رسیده است
.




ابزار امتیاز دهی

دیدگاه ها : نظرات
آخرین ویرایش: شنبه 17 دی 1390 11:28 قبل از ظهر



مترجم وب با 36 زبان زنده دنیا

Google

در این وبلاگ
در كل اینترنت
وبلاگ-کد جستجوی گوگل

فرم تماس

كد ماوس