تبلیغات
وبلاگicon
Isfahan City - همه چیز از مسجد امام اصفهان
اِصـ ـفـ َـهــــــــــ ـان شَهـــــــــرِ زیبایِ خُداســـ ـتـــــــ

همه چیز از مسجد امام اصفهان

پنجشنبه 17 آذر 1390 01:56 بعد از ظهر

نویسنده : Admin
ارسال شده در: همه چیز از مسجد شیخ لطف الله مسجد امام ، آثار تاریخی ،
مسجد امام یا مسجد جامع عباسی یکی از زیباترین مساجد اصفهان و حتی ایران به حساب می آید. این مسجد به واسطه تزئینات بسیار زیبا و شگفت انگیز بکار رفته در آن، شهرتی جهانی دارد. در کتاب «تاریخ عالم آرای عباسی»، اسکندربیک ترکمان تاریخ شروع ساخت مسجد را 1020 هجری قمری به دستور «شاه عباس کبیر» ذکر می کند. حتی علت نامگذاری آن به نام «مسجد شاه» را بخاطر ارج نهادن به خدمات وی در ساخت بناهای گوناگون می دانند.
در ابتدای شروع ساخت به خاطر قرارگیری این مسجد در مجموعه نقش جهان (که در ضلع جنوبی آن واقع شده است) نیاز مبرم به ساخت و تکمیل سردر ورودی و تزئینات آن بوده است. این سردر با کاشیکاری‌های بسیار نفیس و کتیبه های موجود یکی از حلقه های تکمیل کننده مجموعه نقش جهان به حساب می‌آید. قسمت ورودی اصلی بنا در سال 1025 هجری قمری به اتمام رسیده است.
در داخل خود بنا تا آخرین سال های عمر شاه عباس صفوی و همچنین در دوران سلطنت شاه صفی و شاه عباس دوم مراحل ساخت پیگیری می شود که در نهایت بر روی یکی از کتیبه های ضلع غربی مسجد و در محراب کاشیکاری شده آن سال 1077 هجری قمری و در کتیبه دیگر که در سردر مدرسه سلیمانیه (در ضلع جنوب غربی مسجد) تاریخ 1078 هجری قمری جزء آخرین تاریخ های موجود می باشد که خودگواه بر زمان اتمام ساخت این بنا بوده است.

 


آنچه که بر روی سردر ورود به مسجد مشاهده می کنیم حاکی از آن است که دو کتیبه در این قسمت ساخته شده که یکی تاریخ شروع بنا را با خط ثلث بر روی کاشی معرق سفید در زمینه آبی نشان داده و دیگری نیز در پائین بخش مرکزی کتیبه اول در دو سطر و باز هم بخط خوش ثلث اتمام کار را توضیح می دهد. در این کتیبه تصریح می کند که عملیات اتمام ساخت این مسجد به همت «محب علی بیک الله» و مهندسی و معماری «استاد علی اکبر اصفهانی» انجام شده است.
در دو گوشه، یکی در جنوب شرقی «مدرسه ناصری» و دیگری در جنوب غربی صحن «مدرسه سلیمانیه» دو مدرسه قدیمی که از همان دوران صفویه به یادگار مانده قابل مشاهده است.
«مدرسه ناصری» به واسطه یکسری مرمت هایی که از دوران «ناصر الدین شاه قاجار» صورت گرفته به این نام شهرت یافته است، ولی نامگذاری مدرسه سلیمانه به خاطر وجود کتیبه‌ای است که بر سر در آن نصب شده و مرمت آنرا به دوران سلطنت «شاه سلیمان» نسبت می دهند. شروع ساخت مدرسه ناصری را به سلطنت شاه عباس دوم نسبت می دهند که گواهی این مطلب، کتیبه های تاریخ دار بجای مانده است. حال آنکه مدرسه سلیمانیه با وجود قرینه بودن نسبت به مدرسه حجره می باشد و تنها اطراف آنرا غرفه هایی تشکیل می دهند که در داخل و خارج آن دارای کاشی های خنثی از نوع هفت رنگ می باشد.

 


در سمت ایوان جنوبی مدرسه ناصری چند لوح و کتیبه نمایان است که از آن جمله می توان به کتیبه ای اشاره کرد که با خط ثلث مشکی بر زمینه زرد به قلم توانای «محمدرضا امامی» نوشته شده است. بر روی این کتیبه ها که در شش قطعه می باشند، صلوات بر چهار معصوم نوشته شده و با نام نویسنده و تاریخ اتمام آن که 1077 هجری است، خاتمه می یابد. در داخل محراب ایوان جنوبی مدرسه ناصری چند کتیبه دیگر نوشته «محمدرضا امامی» موجود می باشد، که شامل سوره مبارکه اخلاص و آیات 78 و 79 سوره مبارکه اسری می‌باشد.
مسیر ارتباطی مدرسه سلیمانیه بدین گونه است که به وسیله دو ورودی بزرگ به داخل صحن مسجد وارد می شود و به واسطه سه ورودی دیگر به محوطه زیر گنبد متصل می شود. غرفه های اطراف آن به وسیله سنگ های ازاره از جنس مرمر در قسمت پائین بنا تزئین شده و در ادامه نیز از کاشی های خشتی هفت رنگ تشکیل گردیده است. در قسمت پائین یکی از دیوارهای شمالی صحن این مدرسه، سنگی معروف به «سنگ شاخص» قرار دارد که توسط دانشمند بنام دوران صفویه شیخ بهایی نصب گردیده است. این سنگ شاخص ظهر اصفهان را نمایش می دهد و در طول 4 فصل کاربرد دارد. سر در این مدرسه در سمت کوچه پشت مسجد قرار دارد. دو کتیبه بر روی آن ساخته شده است که از سلطنت شاه سلیمان حکایت می کند. این سردر توسط مقرنس کاری و دو مشخصه پنج پر با خط ثلث بر روی زمینه لاجوردی تزئین گشته است و بر آن ذکرها و اسامی خداوند تبارک و تعالی همچون «یا صمد»، «یا غافر»، «یا شکور»، «یا صبور» و «یا رزاق» حک شده است. همچنین در دو جانب شرقی و غربی دو لوح با خط نستعلیق سفید بر زمینه کاشی لاجوردی نام بانی استاد کاشیکار را نشان می دهد.

 


«مسجد امام» در دسته بندی مساجد ایرانی، از لحاظ نوع ایوانها، جزو مساجد 4 ایوانی محسوب می شود. همچنین دارای 4 مناره می باشد که دو عدد بر سردر و دو عدد دیگر در کنار ایوان جنوبی (بزرگترین ایوان) واقع شده است. سازه های اطراف ایوان 48 متر ارتفاع دارد و تزئیناتی چون کاشیکاری بر روی بدنه مناره و نوشته هایی مانند نام پیامبر و حضرت علی که با خط بنایی حنایی رنگ شطرنجی بر زمینه فیروزه ای رنگ تکرار شده است، دیده می‌شود. مناره‌های سردر مسجد نیز با کتیبه ها و خطوط گوناگون مزین شده است که بدنه هر دو مناره با خطوط بنایی و بصورت مارپیچ تزیین شده است و عبارت نوشته شده بر روی مناره ها نیز با خط بنایی سه رگی مشکی و بر زمینه فیروزه ای تکرار سوره اخلاص و ذکرهایی همچون «الله اکبر» است.
گنبد مسجد نیز از شاهکارهای ساخته شده می باشد و بصورت دو پوسته (دوپوش) بنا گردیده است. بدین گونه که مابین دو پوسته گنبد فضایی خالی است. ارتفاع داخلی گنبد 38 متر و از سطح خارجی 54 متر است. از نکات قابل ذکر می توان به استفاده از سنگ مرمر برای تزیینات داخل گنبد و هم برای منبر اشاره کرد. ویژگی بارز گنبد خاصیت آکوستیکی آن می باشد، به صورتی که در داخل گنبد و بر روی سنگی که دقیقا در نقطه مرکزی زیر گنبد قرار دارد، انعکاس صوت می توان را شنید.

 


لوح های چندگانه با خط بنایی ساده و به رنگ لاجوردی بر زمینه فیروزی، گردنه گنبد را دستخوش زیبایی منحصر بفردی کرده است. بر روی این کتیبه ها که در هشت قطعه ساخته شده است، صلوات بر چهارده معصوم و در قسمت پائین‌تر از آن نیز ذکرهایی بصورت مکرر بر روی شمسه ها و موج ها دیده می شود. در انتها نیز بر گردنه گنبد بخط بنایی معرق لاجوردی بر زمینه سفید سوره‌ای از قرآن نوشته شده است.
کتیبه هایی که در نمای خارجی گنبد ساخته شده دوباره تعمیر و بازسازی گردیده است. مرمت کتیبه ها همزمان با تشکیل اداره کل باستان شناسی در کشور ایران در سال 1328 خورشیدی اتمام یافته است. در توصیف مختصر کتیبه های مسجد از کتیبه های سردر اصلی شروع می کنیم. شروع ساخت این کتیبه باشکوه که بخط ثلث نوشته شده و بر روی کاشی سفید معرق بر زمینه کاشی لاجوردی حک شده به سال 1025 هجری قمری بر می گردد. موضوع این کتیبه حکایت از آن دارد که شاه عباس اول هزینه های ساخت این بنای مقدس را از اموال خالص و شخصی خود فراهم آورده است و آنرا به روح جد خویش شاه طهماسب هدیه کرده است. متن این کتیبه به قلم زرین «علی رضا عباسی» نوشته شده است.
نام معمار شهیر این مسجد، «استاد علی اکبر اصفهانی» را می توان در کتیبه سردر که با خط ثلث سفید بر زمینه کاشی لاجوردی حک شده، مشاهده نمود. البته جز وی، نام اشخاصی همچون خزانه دار شاه و همچنین اعلام اتمام بنا جزو موضوعات حک شده بر روی کتیبه می باشد.
لوح های دیگر در جلوخان سردر مسجد امام نیز با خط ثلث زرد رنگ بر زمینه خشت لاجوردی موجود می باشد که در آن به پیامبر و خاندانش درود می فرستد. همچنین اشعار عربی نیز بر دو سمت شرق و غرب جلو خان با خط نستعلیق سفید معرق و بر زمینه لاجوردی دیده می شود.
در ضلع غربی جلو خان بر روی یک تخته سنگ جمله «بسم الله الرحمن الرحیم» حک شده است و حکایت از آن دارد که وقفنامه موقوفات مسجد امام بر روی این تخته سنگ حجاری شده  بوده، اما بعد از سلطنت صفویه این سند تاریخی دزدیده شده است.
در اصلی مسجد که در ضلع جنوبی میدان قرار دارد از جنس نقره و طلا پوشیده شده است. این در با شکوه که در کنار مقرنس کاریهای بی نظیر سردر ورودی جلوه گری خاصی می کند، در زمان شاه صفی الدین جانشین شاه عباس اول صفویه ساخته شده و به اتمام رسیده است. اشعار بسیار زیبا بر روی این درب با عظمت قابل دیدن است. این اشعار در دو بخش حک شده که بخشی را بر روی لنگه سمت راست و بخشی دیگر را بر روی لنگه سمت چپ می توان دید. مصراع پایانی «شد در کعبه در صفاهان باز» را اگر به حروف ابجد برگردانیم، تاریخ ساخت آن را که همان سال 1046 هجری قمری است و مصادف با هشتمین سال سلطنت شاه صفی، نمایان می کند.

 


بر روی چند لوح دستورهای پادشاهی را می توان دید؛ از جمله می توان به فرمان شاه عباس اول صفوی به واسطه بخشش عوارض برخی از اصناف اشاره کرد. این دستورات بر روی لوح مرمرین بطول 17/1 متر و عرض 85 سانتیمتر در دالان غربی ایوان شمالی مسجد امام نصب شده است. حد فاصل ما بین درب نقره فام با کتیبه فوق در اطراف یک طاق و با کاشیِ تزئین شده، چندین لوح پراکنده وجود دارد که با خطوط بنایی تزئینات راهروی ورودی غربی مسجد را تشکیل می دهد. موضوع این لوح ها صلوات بر چهارده معصوم و برخی ذکرها می باشد.
همچنین در اطراف ایوان جنوبی مسجد و در زیر انحنای ایوان، دو لوح سنگی وجود دارد که هر کدام بطول 80/1 متر نصب شده اند. موضوع این دو لوح که یکی سمت غربی و دیگری در سمت شرق ایوان ساخته شده نیز دستورات شاه عباس می باشد که در سال 1025 هجری قمری بیان شده است.
در نوشته کتیبه های مسجد خطاطان مختلفی نقش داشته اند به عنوان مثال کتیبه سردر را علی رضا عباسی کتابت کرده است. البته در داخل مسجد خطاطانی دیگر همچون عبدالباقی تبریزی، محمد صالح اصفهانی، محمد رضا امامی و محمد غنی و ... آثاری به جای گذاشته اند. مثلا کتیبه های داخل ایوان و گنبد جنوبی، ایوان شمالی و گنبد غربی توسط عبد الباقی تبریزی نوشته شده است.
طولانی ترین کتیبه موجود در مسجد امام اطراف محوطه زیر گنبد ساخته شده و به دست عبدالباقی تبریزی نوشته شده است. این کتیبه با خط ثلث سفید بر زمینه کاشی خشت لاجوردی از ابتدای ایوان در ضلع غربی شروع می شود و بعد از یک چرخش به نقطه مقابل شروع کتیبه در ضلع شرقی خاتمه می یابد. تاریخ کتابت و نصب آن در کتیبه مشخص نشده است.
کتیبه بالای محراب بر روی سنگ مرمر نفیس و با خط ثلث سفید بر زمینه کاشی خشت لاجوردی و در سه سطر با یک حاشیه به سال 1038 هجری قمری توسط محمد صالح اصفهانی نوشته شده است.
شبستان های زیر گنبد بزرگ هر کدام دو محراب کوچک در ضلع جنوب و یک سنگاب در وسط دارند. اما شبستان های غربی بر خلاف قرینه خود یعنی شبستان شرقی فاقد کتیبه هستند و تنها می توان نقش و نگاری بر روی آنها دید. دو طرف محوطه زیر گنبد، نیز چهلستون وسیع که اطراف آن با طاق و کاشیهای هفت رنگی از جنس خشت با طرح ها و نقش های مختلف تزئین شده، وجود دارد.
در ایوان شمالی نیز کتیبه ای دیگر بچشم می خورد که سال نصب آن را به سال 1035 هجری قمری با خط عبدالباقی تبریزی نسبت می دهند. در این کتیبه با خط ثلث سفید بر زمینه کاشی خشتی لاجوردی سوره دهر حک شده است که در واقع تزئینات اطراف ایوان با این سوره قرآنی است.

 


در دوره سلطنت محمد شاه قاجار زلزله ای رخ داد که مسجد را نیز به لرزه در آورد و موجب شد که شکاف های بدی روی ایوان جنوبی که مناره به آن متصل است ایجاد شود. این ترک ها بگونه ای بود که مناره ها از اصل ساختمان بطور کلی جدا شدند. به همین دلیل بدستور محمد شاه قاجار در جای این کتیبه که کاشیهای آن شکسته شده بود، کتیبه ای خطی به خط ثلث سفید بر زمینه کاشی خشت لاجوردی به تاریخ 1261 هجری قمری جایگزین کردند.
مسجد امام بنا به یکسری روایات مسجد جمعه بوده است و بنا به روایاتی دیگر شایستگی یک مسجد جامع را دارا بوده است. این بنای شاخص که به خاطر تزئینات بکار رفته‌ی درون آن، از شاهکارهای دوره صفویه به حساب می آید، هم در طراحی و تزئینات و هم در عظمت و شکوه و ابداع و خلاقیت جزو نمونه های کامل معماری اسلامی به شمار می آید، بنایی که مظهر اوج و در عین حال نقطه شروع زوال این هنر تلقی می شود.




ابزار امتیاز دهی

دیدگاه ها : نظرات
آخرین ویرایش: - -



مترجم وب با 36 زبان زنده دنیا

Google

در این وبلاگ
در كل اینترنت
وبلاگ-کد جستجوی گوگل

فرم تماس

كد ماوس